Kristalu quartz yi, ndax seen effet piezoelectric bi amul fenn, dañu am solo lool ci wàll yu bari. Seeni aplikaasioŋ dañu laal wàll yu bari ci wàllu xarala yu bees, lu ci melni elektronik, jokkoo, ak aerospace.
1.Osilatëri kristal kuarz
Osilatëru kristal kuwars dafay jëfandikoo kristal kuwars muy xët wi ci sircuit buy tànn fréquence resonant. Ni ñu defaree osilatër bi mooy dagg kristal quartz ci daggitu yu woyof ba noppi takk ay plaatu wen ci kaw gi. Principe bimuy doxee mingi aju ci effet piezoelectrique inverse: kristal quartz yi dañuy yëngu mekanik ci ndigalu benn champ électrique buy wuutu. Ndax kristal quartz bu nekk amna fréquence vibration bu amul fenn, resonance dafay am sudee champ électrik biñ def dafa méngoo ak fréquence boobu. Màndarga boobu moo tax kristal quartz nekk tànneef bu baax ci sircuit yu am fréquence resonant bu kawe. Osilatëru kristal quartz, ndax seen stabilite fréquence bu baax, dañu am solo ci aparey yu bari, lu ci melni generatëru fréquence standard, kontëru puls, ak montor quartz.
2. Microbalance de kristal quartz
Microbalance kristal quartz (QCM) jumtukaay la buy jëfandikoo effet piezoelectrik bu kristal quartz ngir natt coppite yi am ci masse surfaasu electrode bi. Biñu ko njëkkee génne ci ndoorte ati 1960, mu nekk jumtukaay bu am doole ngir gis masse nanogram- ndax xarañteem gu rëy gi. Principe bi muy doxee mooy coppite bi am ci masse surface bu electrode kristal quartz bi dafay soppiku ci coppite ci frequence bi ci siñaal biy génn ci sircuit oscillation bi. Ginaaw loolu ñu jàngat liggéey bi ak yeneen aparey yu melni ordinatër ngir am njariñu natt bu jaar yoon. Kon, microbalance kristal quartz defna liggéey bu am solo ci wàll yu bari lu ci melni medsin, liggéeyukaay chimik, lekk, biomedisin, di wottu environmaa bi, liggéeyukaay ak soldaar.
3. Biosensor piezoelektrik
(1) Imunosensor piezoelektrik
Li gëna am solo ci immunocapteur piezoelectrique mooy mu fikse ay anticorps wala ay antigène ci kaw surfaasu kristal quartz ba noppi jëfandikoo affinite bi am ci digganté antigène ak anticorps. Sudee antigen bi wala anticorps bi ñuy natt dafay jaxasoo ak substance biy xàmmee fixe bi ba noppi defar ab adsorption bu amul benn werante, masse surface bi ci kristal bi dafay yokk ci noonu la. Coppite boobu mën nañu ko saytu ci coppite frequency bi ci kaptër bi, suko defee ñu mëna xam bariwaayu anticorps wala antigène yiñ xëcci.
(2) Capteur génétique piezoélectrique
Njàngalem kaptëru gen piezoelektrik ngir gis ADN mooy ñu fikse benn -sonde ADN ci kaw surfaasu kristal bi. Sudee toppu ADN biñ wara gis dafa ànd ak moom, reaction hybridisation dafay am ci puce bi ngir sos ADN bu am ñaari -fiil. Loolu dafay yokk masse kristal bi ak coppite ci viscoelastisite bi ci kaw suuf si. Coppite yooyu mën nañu leen natt ci coppite frequency bu kaptër bi ak ci jàngat reso bi.
